کاروان شعر و موسیقی

« چیرۆک » در مورد حوادث روز بحث می‌کند. «چیروک»‌هاییکه امروز نوشته‌ می‌شوند جدا از «چیرۆک»هایی است که در گذشته گفته شده‌اند. «چیرۆک» هایگذشته صحبت از پهلوانی و طلسم و جادو و... است که این نوع « چیرۆک»ها کمتر به مسائل روز مردم و درگیر آن با مسائلی که عادی هستند اشاره دارد و تنها در محافل که شیوه‌ی نقالی داشته‌اند به کاربرده می‌شد .

«چیرۆک» یا «بیت»های قدیمی که بر سر زبانها بودند مکتوب شده­اند و شروع به چاپ کردن آنها شده است و یکی از این «بیت»های قدیمی که در این‌جا می‌توان به آن اشاره کرد «بیت» «بالی  و بارام- Bale w baram»[است که در این نوع «بیت» هم عبارات و هم بعضی از کلمه‌های به‌کار رفته در آن قدیمی هستند که دلیل آن را می‌توان در این دانست که «بیت»هایی که در آن زمان به چاپ می‌رسیدند از زبان خود مردم بدوی (درس نخوانده) و ساده نوشته می‌شد و بدون هیچ‌گونه ویرایش به چاپمی‌رسیدند.                    

  نویسندگان و یا بهتر بگوئیم سرایندگان این‌گونه    «چیرۆک»یا«بیت»ها ناشناخته‌اند و فقط راویانی  بودند

و هنوز نیز هستند که آنها را از بر می‌خواندند. عمر این بخش از ادبیات کردی به سبب مدون نبودن «بیت» یا «چیرۆک»ها و ناشناخته ماندن سرایندگان معلوم نیست و برای جمع‌آوری و تدوین این بیت‌ها جمعی از علاقمندان به ادبیات فولکلوریک کردی اعم از خارجی و یا داخلی تلاش‌هایی کرده و زحماتی کشیده‌اند از آن جمله  می‌توان به اوسکارمان (mann Oskar)مستشرق آلمانی که زبان کردی را در ایران آموخت و به کار جمع‌آوری ادبیات پرداخت، اشاره کرد. این خاورشناس دلسوز در حدود (سالهای 1906-1907)میلادی به عراق و سپس به ایران سفر کرد و چندی در میان ایلات بختیاری لر و کرد بسر برد و دربارة لهجه‌های مختلف این اقوام به تحقیق و تعمق پرداخت. هنگام بازگشت به آلمان هرآنچه را جمع‌آوری کرده بود تحت عنوان (تحفه‌ی مظفریه) به چاپ رسانید که همین مکریانی نیز آن را به زبان کردی (سورانی) برگردانده است. و دیگری روژه لسکو (Roger Lescot) خاورشناس فرانسوی، عضو افسران لژیون دونور که در سال 1917 میلادی متولد شد و تحصیلات و مطالعاتش را در مدرسه شرق‌شناسی به پایان رسانده و تخصصش را در بخش کردولوژی شهر  و دمشق به پایان رسانیده است که از مهمترین آثار آن می‌توان به افسافه (مم آلان‌پادشاه کردها) اشاره کرد. و در این میان می‌توان از مطالعات و تحقیقات مدو­ن دیگر از خاورشناسان روسی نیز تقدیر و یاد کرد.

بخش دوم اشعار عروضی زبان کردی که تقریباً مشابه اشعار زبان‌های فارسی و عربی سروده شده‌اند و اغلب نیز در سبک‌ هندی و کمتر عراقی هستند، این بخش از ادبیات کردی سابقه‌ای نزدیک به سه قرن دارد و بزرگ‌ترین نمایندگان آن گویندگان و غزل سرایانی چون احمد خانی،ملای جزیری، فقی طیران , نالی، سالم، وفایی، هیمن، هژار و... هستند. که در کارهای خود توجه به مسایل انسانی، ملی، طبیعت و مذهب و... را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند. 

بمون ولی به خاطر غرور خسته ام برو

برو ولی به خاطر دل شکسته ام بمون

به موندن تو عاشقم به رفتن تو مبتلا

شکسته ام ولی برو ، بریده ام ولی بیا

چه گیج حرف می زنم ، چه ساده درد می کشم

اسیر قهر و آشتی میون آب و آتشم

چه عاشقانه زیستم چه بی صدا گریستم

چه ساده با تو هستم و چه ساده بی تو نیستم

تو را نفس کشیدم و  به گریه با تو ساختم

چه دیر عاشقت شدم چه دیرتر شناختم

تو با منی و بی توأم ببین چه گریه آوره

سکوت کن سکوت کن سکوت حرف آخره

ببین چه سرد و بی صدا ببین چه صاف و ساده ام

گلی که دوست داشتم به دست باد داده ام

بمون که بی تو زندگی تقاص اشتباهمه

عذاب دوست داشتن تلافی گناهمه

گذشت عمر و به دل عشوه میخریم هنوز..... 

 

از تو بگذشتـــم و بگذاشتـمت با دگــــران 

رفتـم از کوی تـــو لیکن عقب ســر نگـران 

ما گذشتیم و گذشت آنچه تو با ما کردی 

تـو بمـــــان و دگران، وای به حـال دگـــران

برو ای دوست ، برو !

برو ای دختر پالان محبت بر دوش !

دیده بر دیده ی من ، مفکن و نازم مفروش ..

من دگر سیرم ... سیر .. !

بخدا سیرم از این عشق دو پهلوی تو پست !

تف بر آن دامن پستی که ترا پروردست !

 کم بگو ، جاه تو کو ؟ مال تو کو ؟ برده ی زر !

کهنه رقاصه ی وحشی صفت ، زنگی خر !

گر طلا نیست مرا ، تخم طلا ! ... مردم  من !

زاده ی رنجم و پرورده ی دامان شرف

آتش سینه ی صد ها تن دلسردم من !

دل من چون دل تو صحنه ی دلقکها نیست !

دیده ام مسخره ی خنده ی چشمکها نیست !

دل من مأمن صد شور و بسی فریاد است!

ضربانش ، جرس قافله ی زنده دلان

طپش طبل ستم کوب ، ستم کوفتگان

 ساعت ، پایان شب بیداد است!

دل من ، ای زن بدبخت هوس پرور ، پست !

شعله ی آتش  شکن  است !

حیف از این قلب ، از این قبر طرب پرور درد

که به فرمان تو ، تسلیم تو جانی کردم

حیف از آن که با سوز شراری ، جانسوز

پایمال هوس هرزه و آنی کردم

در عوض با من شوریده ، چه کردی ؟ نا مرد ! { نا زن ! }

دل بمن دادی ؟ نیست ؟

صحبت از دل مکن ، این لانه ی شهوت ، دل نیست !

دل سپردن اگر اینست  ! که این  مشکل نیست !

هان ! بگیر ، این دلت : از سینه فکندیم بدر !

ببرش دور ببر

ببرش تحفه ز بهر پدرت ، گرگ پدر !

پیش از اینها فکر می کردم خدا

خانه ای دارد کنار ابرها

مثل قصر پادشاه قصه ها

خشتی از الماس خشتی از طلا

پایه های برجش از عاج و بلور

بر سر تختی نشسته با غرور      <---- به ادامه مطلب مراجعه نمایید

مانند دهان سنگی یک مرده

انگار هزار سال خوابش برده

دندان من اعصاب ندارد دیگر

از فرط گرسنگی خودش را خورده 

شعری از شاعر ایلامی استاد صفربیگی

نگاه من                            

نگاه او 

هوای سرد کوچه مان 

پنجره ای که بسته است 

نفس نفس تنفسم، بخاری از غم درون 

به سطح سرد شیشه ها نشسته است....                                            

 *************** 

کنون اگر به دست خویش غبار شیشه برکنم 

و او اگر خبر شود از این تلاش دست من 

خیال می کند که من طرح وداع بسته ام!!! 

گمان کنم گمان کند که دیده ام ازین نظاره خسته است 

گمان کنم گمان کند که بنده اش ز بند عشق رسته است.... 

**************** 

از این به بعد هر زمان که مه جدایمان کند 

به جای دست گونه را به سطح شیشه می کشم 

گمان کنم گمان کند که اشک من 

غبار غم ز روی شیشه شسته است.................... 

  شعری از قیصر شعر ایران